Bjorn van Dijk (32) wilde het nooit meer doen. Het theaterstuk ‘De waarheid gebiedt mij’ was een afgesloten hoofdstuk. Maar de voorstelling die hij bijna tien jaar geleden maakte om zijn eigen levensverhaal te ordenen, te begrijpen, en vervolgens los te laten, keert begin 2026 terug. Op vrijdag 30 januari is het te zien in het Posthuis Theater in Heerenveen en op zondag 15 februari in De Skâns in Gorredijk. In een openhartig Face to Face-gesprek vertelt hij - ongefilterd - waarom juist nú het moment is om zijn theaterstuk opnieuw tot leven te brengen.

'De waarheid gebiedt mij'. Het is zijn meest persoonlijke theaterstuk. Geschreven omdat je sommige dingen beter uit kunt leggen door het te laten zien. Theatermaker Bjorn van Dijk laat het in Heerenveen en Gorredijk spelen door Mini Theater Friesland, de voorziening voor Nederlandstalig amateurtoneel in Heerenveen. “Het grappige is dat het eerst helemaal niet de bedoeling was dat deze voorstelling ooit nog op een podium zou komen”, begint Bjorn zijn verhaal. “Toen ik het destijds schreef, was het een verhaal dat verteld moest worden, maar daarna vond ik het klaar. Afgerond. Het had zijn functie gehad, voor mij en voor het publiek dat het toen heeft mogen aanschouwen.”

"Dit verhaal heeft iets te brengen"
“Voor het Mini Theater Friesland wilde ik eigenlijk het toneelstuk 'Het Gouden Ei' regisseren (naar het boek van Tim Krabbé - red.). Maar door allerlei rechtenkwesties, verdwenen scripts en het overlijden van de oorspronkelijke bewerker liep dat volledig vast. Er moest een alternatief komen. Toen kwam iemand met de suggestie mijn eigen script opnieuw te spelen. In eerste instantie dacht ik: nee, dat hoeft helemaal niet. Dat stuk hoort bij een jongere versie van mij. Maar toen ik het manuscript weer opensloeg, besefte ik dat de kern ervan verrassend tijdloos is. De thema’s zijn nog steeds actueel: het gaat onder andere over eerlijkheid, verantwoordelijkheid nemen en hoe je met jezelf omgaat. Tegelijkertijd voelde ik dat het niet meer klopte met wie ik nu ben, dus heb ik het herschreven en een nieuwe versie gemaakt. Deze keer uitgebreider, preciezer en meer gelaagd en toen zag ik ineens: dit verhaal heeft nog steeds iets te brengen. Niet alleen aan het publiek, maar ook aan mijzelf als maker.”

Kun je uitleggen waar het stuk over gaat?
“In de kern is het een gesprek met jezelf. Dat klinkt misschien abstract, maar het is eigenlijk heel concreet. Je wordt als publiek meegenomen in een situatie waarin een man wakker wordt in een lijkenzak. Hij weet niet waar hij is, hij weet niet waarom hij er is en hij kan geen kant op. Vanaf het moment dat hij zijn ogen opent, begint er een timer te lopen. Die tikt onverbiddelijk naar nul. En in die beperkte tijd moet hij zijn eigen waarheid onder ogen zien. Het conflict is niet met een vijand, maar met zichzelf.

Het stuk laat zien dat je soms in situaties terechtkomt waarin je niet weg kunt lopen, waarin je niet meer kunt ontkennen en waarin je niet meer kunt verbloemen. Je moet praten. Je moet kijken naar wat je hebt gedaan, naar wat anderen met je hebben gedaan en naar de keuzes die je zelf hebt gemaakt. Vooral ook naar de keuzes die je níét hebt gemaakt.

Op het moment dat ik het stuk maakte, had ik twee kanten van mezelf tegenover elkaar gezet: de kant die alles ontkent en de kant die alles benoemt. In de nieuwe versie heb ik daar een derde laag aan toegevoegd: een personage dat staat voor liefde en verbinding. Niet als romantiek, maar als de stem die zegt: dit gaat ook over jezelf vergeven en durven te voelen. Je moet erkennen dat je niet alleen maar dader of alleen maar slachtoffer bent. Die dynamiek brengt enorm veel verdieping.”

Waar kwam de inspiratie vandaan om jouw eigen levensverhaal als basis te gebruiken?
“Dat kwam uit een soort moeheid, eerlijk gezegd. Ik liep jarenlang rond met het gevoel dat iedereen wel zijn mening klaar had. Mensen zeiden dingen als: 'Als ik jou was geweest had ik nu onder een brug gelegen of dan was ik wel verslaafd geraakt.' Iedereen dacht te weten hoe ze zelf met mijn verleden zouden omgaan.

Ik heb zo vaak geprobeerd uit te leggen waarom ik bepaalde keuzes maakte, vooral de slechte. Maar hoe leg je iets uit aan iemand die het niet heeft meegemaakt? Hoe maak je duidelijk waarom je op sommige momenten zegt: 'Nu maakt het me allemaal niet meer uit?' Op een gegeven moment dacht ik: 'Ik kan dit blijven uitleggen, of ik kan het laten zien'. Theater is voor mij altijd het medium geweest waarmee ik écht kan communiceren. Dus besloot ik: als ik een afstudeervoorstelling moet maken, laat het dan dit zijn. Laat het de waarheid zijn.

Al mijn belangrijke momenten van de jarenlange medische problemen, tot het opnieuw moeten leren lopen, tot de uithuisplaatsing, het pleeggezin, de twijfels, de depressie, de zelfdestructieve keuzes en de veerkracht heb ik letterlijk uitgelegd op een groot whiteboard. Alles lag daar als losse puzzelstukjes. Vervolgens ben ik gaan kijken: wat moeten mensen écht weten om te begrijpen waarom ik ben wie ik ben? En hoe vertel ik dat zonder dat het een klaagzang wordt?

Want dat wilde ik absoluut niet. Ik wilde niet dat het een voorstelling werd van: kijk eens hoe zwaar ik het heb gehad. Ik wilde laten zien: dit is wat er gebeurde, dit is wat het met me deed, en dit zijn de keuzes die ik zelf heb gemaakt. Dat verschil vind ik belangrijk.”

Je hebt een heftige jeugd gehad. Hoe heeft dat je gevormd?
“De eerste twaalf jaar van mijn leven bestonden vooral uit ziekenhuizen, operaties en herstelperiodes. Ik moest drie keer opnieuw leren lopen. Er waren artsen die mijn ouders vertelden dat ik waarschijnlijk nooit meer zou kunnen lopen. Voor een kind is dat niet te bevatten. Je leeft gewoon van dag tot dag, maar ergens leer je dat je je lichaam niet kan vertrouwen.

Later werd ik uit huis geplaatst en kwam ik in een pleeggezin waar ik dingen meemaakte die volgens mijn eigen gevoel niet normaal waren. Niet fysiek naar mij toe, maar wel situaties waarvan ik als twaalfjarige dacht: 'Dit kan niet de bedoeling zijn'. Dat gaf een gevoel van machteloosheid. Ik had een stem, maar niemand hoorde die echt. Rond mijn puberteit ging het opnieuw mis. Een gevecht in de kroeg eindigde met een schop tegen mijn knie. Toen de arts daarover begon met de woorden: 'Met jouw verleden weet ik niet of…', knapte er iets in mij. Ik was klaar met incasseren. Ik had altijd veerkracht gehad, maar dat raakte op. Ik ging leven met de houding; 'Het zal me allemaal worst wezen. Als ik omval, dan val ik om.

Zo heb ik geleefd totdat ik mezelf op een dag in de spiegel aankeek en zei: 'Wat ben je aan het doen?' Dat was het keerpunt. Ik ben naar Italië gegaan om opnieuw te leren vertrouwen op mijn eigen lichaam en mijn eigen keuzes, ver weg van iedereen die iets van me vond. Dat heeft me gered.”

Je hebt het stuk destijds ook voor veel instanties gespeeld. Hoe was dat?
“Dat was indrukwekkend, omdat het stuk precies daar landde waar het misschien het meest nodig was. Mijn voogd van vroeger kwam kijken en nodigde me vervolgens uit om het op zijn pensioenfeest te spelen, voor honderd medewerkers. Daarna vroeg Jeugdzorg Friesland of ik intern voor al hun mensen hetzelfde wilde doen. Vervolgens schoven ook de huisartsenvereniging en de politie aan. Ik stond ineens voor een zaal vol professionals die in hun werk dagelijks met jongeren, gezinnen en crisissituaties te maken hebben.

Wat mij raakte, was dat er na afloop gesprekken ontstonden over dingen die anders nooit besproken werden: hoe iemand uit huis wordt gehaald, wat dat met een kind doet en wat instanties soms over het hoofd zien. Veel professionals gaven toe er nog nooit zo over nagedacht te hebben. Dat gaf erkenning, maar nog belangrijker: het gaf inzicht.”

Wat wil je dat mensen meenemen, als ze de voorstelling zien?
“Het belangrijkste is dat mensen gaan nadenken over eerlijkheid. Niet alleen naar anderen, maar vooral naar zichzelf. We leven in een tijd waarin alles mooi moet zijn. Als iemand vraagt hoe het gaat, verwachten we het antwoord 'goed'. Maar dat is niet altijd de waarheid. En dat hoeft ook niet. Ik hoop dat mensen beseffen dat iedereen keuzes maakt vanuit een achtergrond die je niet altijd ziet. Dat je minder snel oordeelt en dat je niet automatisch een mening vormt zonder het verhaal te kennen. Het stuk eindigt met de vraag: 'Ben jíj eerlijk geweest?' Die vraag is niet bedoeld om iemand zich schuldig te laten voelen, maar om iets open te maken. Want eerlijkheid begint bij jezelf.”

Wat heeft deze voorstelling jóú gebracht?
“Het heeft me structuur gegeven in mijn verhaal. Het heeft me geleerd om eerlijk te kijken naar mijn eigen rol in de dingen die misgingen. Ik was vroeger hard voor mezelf, bijna genadeloos. In het schrijven en herschrijven ben ik milder geworden. Niet zwakker, maar realistischer. Ik ben gaan zien dat je fouten mag maken en dat dat niet betekent dat je waardeloos bent.

Ook heeft het me geleerd dat mijn verhaal blijkbaar iets kan betekenen voor anderen. Dat is misschien wel het meest waardevolle. Theater is voor mij nooit alleen entertainment geweest. Het is een middel om mensen iets te laten voelen, iets te laten zien, misschien iets te laten begrijpen. Als één iemand na afloop naar huis gaat en denkt: 'Dit helpt me', dan is mijn doel bereikt. Daar maak ik theater voor.”